Geplaatst op Geef een reactie

Compost maken

compost maken

Compost maken  kan je leren

Want wat is er lekkerder en milieuvriendelijker dan eten uit eigen tuin, waarvoor je zelf je handen vies hebt gemaakt en met veel liefde (en moeite) een mooi boerenkoolbed hebt gekweekt? Onontbeerlijk voor een gezonde moestuin is de bemesting. Dat wil je natuurlijk zo milieuvriendelijk mogelijk doen.
Een aardig gedeelte van je G.F.T. kan je kwijt in een wormentoren, maar voor het grotere werk biedt de composthoop een uitkomst. Compost maken lijkt vrij eenvoudig te maken: je gooit je GFT-resten op een bult en wacht tot het zover vergaan is dat je de dampende drek onder de grond kunt spitten. Dacht je. Na enkele maanden kom je erachter dat het vooral een stinkende hoop blubber is geworden, die alleen maar vliegen en mieren aantrekt. Helaas komt er iets meer bij kijken en is niet iedere halfvergane stof geschikt. Daarom deze kleine toelichting.

Wat is een composthoop?

Een composthoop of -bak is een opstapeling van organisch materiaal dat dankzij microbiologische processen langzaam inteert. Zo blijven gezonde voedingsstoffen over, die je kunt verspreiden over je tuin, als gezonde voedingsbodem voor je planten. Werd een composthoop vroeger gewoon achterop het land of in de volkstuin gemaakt, tegenwoordig zijn er verschillende compostbakken van kunststof verkrijgbaar. Daarmee hou je de compostbult uit het zicht, de geur beperkt het verteringsproces onder controle. Ook voorkomt het dat het organische materiaal uitdroogt. Wel dien men rekening te houden dat de bodem van de compostbak de grond raakt zodat wormen en andere beestjes vrij in en uit kunnen lopen om mee te helpen met het proces.

Hoe het werkt: Compostering en de beestjessauna

Allerhande beestjes, schimmels, bacteriën en wormen eten de verschillende materialen langzaam op. Samen helpen ze mee om compost te maken. Daarbij scheiden ze gassen en warmte uit en produceren gezonde meststoffen. Die zijn op hun beurt weer heel geschikt als voedingsmateriaal voor de planten, die mineralen en voedingsstoffen nodig hebben om te groeien. Voor een open compostbult geldt: hoe groter hoe beter ( minimaal 1 meter doorsnee). Want als de bult blootstaat aan de open lucht, droogt het te snel uit en koelt het teveel af. Met een compostbak heb je daar minder last van maar ook hier geld hoe groter het compostbak hoe makkelijker het proces gaat. Bacteriën en schimmels hebben het graag warm en vochtig. Een goede compostbult is als het ware een sauna voor micro-organismen. De temperatuur in de bult kan soms oplopen tot wel 70 °C! Vandaar dat het zo dampt.

Wat mag er wel en niet in de compostbak?

Wat mag niet worden gecomposteerd
Wat mag er wel of juist niet op de composthoop

Eigenlijk mag iedere plantaardige stof bij in de composthoop. Hoe gevarieerder, hoe beter, want dan krijg je compost die voor meerdere doeleinden geschikt is. Het pas gemaaide gras, groente-, fruit- en tuinafval, kleine takken, heggensnoeisel, onkruid, eierschalen… als het maar onbewerkt en onbespoten is. Ook koffiefilters en theezakjes kunnen erbij ( houd rekening met micro plastic is sommige theezakjes en koffiefilters). Houd je grotere stukken of de bladstam van een bloemkool of rode kool over, snijd ze dan kleiner. Dat versnelt het verteringsproces, omdat de bacteriën het materiaal dan van meerdere kanten kan “aanvallen”. Dode bladeren kunnen erg droog worden. Hoewel ze uitstekend in je compostbult passen, zul je toch even in de gaten moeten houden of de bult niet uitdroogt.

Kookresten zoals uitgekookte spinazie kunnen er wel tussen, maar alleen als je het goed verspreidt. Te natte groenten kunnen op den duur een viezige brij gaan vormen, waar nauwelijks nuttige voedingsstoffen in zitten. Probeer gezouten of gekruide groenten en vettige resten te vermijden. Die zorgen namelijk voor verzuring van de compostbult en dat kan nadelig zijn voor je uiteindelijke moestuin. Ook zijn jus, vet, vlees- en visresten niet handig. Naast dat ze gaan stinken en te traag ontbinden, leveren ze geen goede stoffen op. En trekken ze ratten en ander ongedierte aan.

Een korte samenvatting is eigenlijk: alles wat plantaardig en onbewerkt is.

Lijst van geschikte materialen om compost te maken

  • Groenteafval (rauw en onbewerkt)
  • Fruit en schillen
  • Doppen van pinda’s en andere noten
  • Koffiefilters, koffiedik (Let op of er geen plastic inzit)
  • theezakjes (Let op of er geen plastic inzit)
  • Gemaaid gras
  • Heggensnoeisel
  • Bladeren
  • Kleinere takken
  • Onkruid
  • Dode en verlepte bloemen en planten
  • Eierschalen
  • Kippen-, duiven- en konijnenmest
  • Stro, zaagsel
  • Potgrond, turf

De composthoop opbouwen

Werk je in de open lucht, dan is het handig om goed na te denken over de plaatsing van je composthoop. Waar moet -ie komen? Onder een afdak is niet handig, omdat er dan te weinig vocht en regen inkomt. Maar helemaal in de open lucht is ook niet verstandig, omdat er dan te veel regen in kan komen en de voedingsstoffen eruit spoelen. Ergens half onder een boom of haag is een mooie plek.

Dan de indeling van je composthoop. Hou je het bij een gewone bult of ga je voor een bak, kuil of compostvat? Wat je ook kiest, het makkelijkst is om te zorgen voor wanden die de compostbult beschutten. Zo voorkom je warmte- en vochtverlies.

Stap 1: lagen maken

Begin met ruwere materialen als takjes en bladeren (bruin materiaal). Dat zorgt namelijk dat de lucht er ook onderin beter tussen kan en dat vinden de schimmels en bacteriën wel zo prettig. Meng daar de wat lichtere materialen doorheen, zoals gemaaid gras en snoeisel. Daar kunnen de GFT-resten bovenop. Blijf zorgen voor afwisseling en dat de compostbult goed kan luchten.

Stap 2: bedekken

Staat de winter voor de deur, dan kun je op een open composthoop een laag bladeren leggen als warme mantel. Onthoud dat composteerprocessen het beste werken bij 70 °C en dat een compostbak of -ton meer warmte vasthoudt dan een losse bult op de grond. Op zich ook niet zo erg, want ’s winters groeit er toch niets en hoef je niets met je compost te doen. Maar hoewel regen misschien minder gunstig is, kan een laag sneeuw helemaal geen kwaad. Vraag de noordpoolbewoners maar hoe goed het warmte vasthoudt. Als het smelt is het meteen weer goed voor de vochtigheid.

Stap 3: natmaken

Kijk maandelijks of je compost nog nat genoeg is. Het hoeft niet drijfnat te zijn, een beetje vocht is genoeg. Een vochtig klimaat is gunstig voor bacteriën en schimmels. Vind je het aan de droge kant, dan doen een paar minuten met de tuinslang wonderen. Is het te nat, dan kun je het een tijdje afdekken met een zeil voor een nieuwe regen bui.

Stap 4: omscheppen

Als je een maand of twee verder bent, wordt het tijd om te gaan doorluchten. Zo zorg je dat oud compostmateriaal vermengd raakt met nieuw, zodat de bult homogener composteert. Bij sommige compostbakken wordt een beluchtingshaak geleverd. Een soort pook met een weerhaak die je tot op de bodem kunt duwen en weer terughalen, zodat de onderste en bovenste lagen gemengd worden.

Stap 5: wachten

Laat de bacteriën, schimmels en de wormen het werk doen. Dan kun je je ondertussen bedenken wat je dit jaar allemaal gaat planten in je moestuin.

Na compost maken komt Compost gebruiken

Het voorjaar staat voor de deur! Tijd om te bemesten! Compost kan je mengen met wormenmest, lavameel en guano. Zo ben je geen kunstmest meer nodig. Is het tijd om je compost te verspreiden, zorg dan dat je een beetje compost overhoudt. De oude compost zit vol bacteriën, schimmels en wormen die weer aan de slag kunnen en weer als bodem dienen voor je volgende lichting nieuwe compost.

wur.nl

Veel plezier met je composthoop! Heb je een opmerking of aanvulling laat een reactie achter.

Geplaatst op 9 Reacties

Plastic in koffiepads?!

Niet lang geleden kreeg ik een bericht van Mieke

Hallo Frank, ik heb gelezen dat koffiepads (Senseo) niet bij het gft mogen. Ik doe ze al 2 jaar in mijn compostvat en in mijn wormentoren. Mag dat wel? Ze leven trouwens nog steeds… de wormen.
Groeten, Mieke

Zelf heb ik jaren een Senseo gehad en koffiepads aan mijn wormen gegeven zonder enige problemen. Ik zou ook geen reden kunnen bedenken waarom er geen koffiepads in de compostbak of wormenbak mogen. Totdat: Mieke en Jan met een antwoord kwamen wat mij erg verbaasde

Hallo Frank,
In het laatste nummer van de Consumenten gids staat bij de lezersvragen”
Zijn gebruikte koffiepads composteerbaar? oftewel moeten ze bij het gft-afval of bij het restafval?
Antwoord:
In bijna alle theezakjes en koffiepads zit kunststof om ze te sealen. U moet ze dus weggooien in de restafvalbak en niet bij het gft-afval. Losse thee of koffiedrap mag wel in de biobak. Op de website van Milieu Centraal staat een afvalscheidingswijzer (afvalscheidingswijzer.nl) waarin u kunt opzoeken wat in welke afvalbak hoort.
Ik heb dat nagezocht en het staat er inderdaad op.
Wat nu??
Groeten, Mieke

in het filterpapier van coffeepads is kunststof verwerkt…aldus milieu centraal….afvalscheidingswijzer

Jan

Het blijkt dat zowel in theezakjes als in koffiepads plastic verwerkt kan zijn. Ontzettend jammer is dat. Een mooi product wat na gebruik volledig te composteren zou zijn en ook nog eens mooie compost op zou opleveren. In koffie zit ( analyse Starbucks ) N = 2,28%, P = 0,06% en K = 0,6%. Op zich een mooie waarde. Het is dan ook om te huilen dat hierin voor het gemak plastic in wordt verwerkt en het daarom niet meer in de compostbak of wormenbak mag en dus restafval wordt en in de verbrandingsoven terecht komt.

Dus alle theezakjes en koffiepads bij het restafval?

Gelukkig schijnt niet in alle verpakkingen plastic verwerkt te zijn, alleen is het nadeel dat het niet altijd te zien is. Waar je het wel aan kunt zien is het volgende:

Wanneer het theezakje dicht geperst is kan je er bijna zeker van zijn dat er plastic in zit. Er is een soort lijm gebruikt om de zakje te sealen. Wanneer het touwtje van het theezakje vastzit met een sticker of is vastgelijmd, zit er hoogstwaarschijnlijk ook plastic in.

Thee zakje plastic

Foto 1: Theezakje geseald en touwtje vast geplakt, hiervoor is plastic gebruikt.

Dus is je theezakje dichtgenaaid of zit er een nietje in het theezakje, dan zit je alweer een stuk beter. Maar ook dan is het nog mogelijk dat er plastic in het ”papier” van het theezakje of koffiepad zit verwerkt.

theezakje genaaid

Foto 2: Theezakje dichtgenaaid of geniet. Hiervoor is geen plastic gebruikt.

Hoe kom je erachter of er ook plastic in jouw theezakje of koffiepad zit?

Nou gewoon… bellen met de fabrikant alla Keuringsdienst van waarde. De volgende merken hebben Roos en ik in het keukenkastje staan:

Zonnatura
Jumbo 100% natuurlijk
Lord Nelson
AH Kruiden voor 1 kop
Shotimaa

Morgen ga ik beginnen met het bellen van deze merken en ga ik de vraag stellen of er ook plastic verwerkt zit in de theezakjes.
Wij hebben zelf geen koffiepads meer, maar ook hier ga ik van een aantal merken navragen of er plastic in hun pads is verwerkt. Zodra ik meer informatie heb, verwerk ik het in dit artikel.

Inmiddels contact gehad met de klantenservice 23-01-2019

Inmiddels hebben we contact gehad met verschillende theezakjes verkopers, hier komt duidelijk naar voren dat in alle theezakjes plastic zit. Wel zit er verschil in de hoeveelheid plastic per zakje. Op foto 1 is het touwtje vast geplakt dit is gebeurt met een kleine hoeveelheid acryl. Ook is duidelijk te zien dat het zakje geperst is ook hiervoor gebruikt men plastic. En als laatste zit er ook een plastic vezel door het papieren zakje om het zakje sterker te maken. Op foto 1 zit dus het meeste plastic.

Foto 2 bevat al weer een stuk minder plastic, maar ook hierin is een beetje plastic voor het sealen gebruikt ( al is de sealrand alweer een stuk kleiner dus minder acryl gebruikt) Het touwtje is erin genaaid hier is geen plastic voor gebruikt. Helaas zit ook in het papier van het zakje een plastic vezel verwerkt.

Volgens de fabrikant zijn theezakjes altijd( in ieder geval de afgelopen 10 jaar ) al gemaakt met plastic. Omdat in Nederland het afval steeds meer wordt gescheiden is hiervoor meer aandacht gekomen. Helaas er is dus geen theezakje in Nederland zonder plastic. Aldus de verschillende klantenservices. Zonnatura zegt bezig te zijn met het ontwikkelen van een theezakje zonder plastic en heeft de ambitie om als eerste in Nederland die een theezakje te leveren zonder plastic. Wanneer dit lukt zal dit op de verpakking komen te staan. Dus tot die tijd maar losse thee gebruiken of de zakjes scheiden van de thee 🙂

Hoofdstuk thee gesloten toch?…24-1-2019

Na wat graven zijn we terecht gekomen bij een fabriek die filterpapier levert aan theezakjes- en koffiefilterfabrikanten. Hier horen wij een heel ander verhaal nl.. Hier krijgen we te horen dat er wel degelijk fabrikanten zijn die theezakjes maken zonder plastic vezels, o.a Simon Levelt. Deze fabrikant gebruikt een soort tandwielpers om de vezels in elkaar te drukken zonder gebruik te maken van een
polyethyleen mix. Ook Organic Flavour gebruikt geen plastic in zijn zakjes en sealrand.

Dus toch veilige thee

Het lijkt dat juist de oude machines van ”vroeger” prima instaat zijn om zonder plastic theezakjes te maken. Juist de nieuwe machines die gebruik maken van een seal techniek, gebruiken plastic. De reden is natuurlijk dat er met sealen meer zakjes per uur gemaakt kunnen worden en zo het product goedkoper gemaakt kan worden. Gelukkig zijn er dus al fabrikanten welke geen plastic gebruiken in de thee zakjes. Namelijk:

Organic Flavour
Simon Levelt

Weet jij ook een merk dat geen plastic gebruikt in hun zakje laat het ons weten in een reactie beneden. Of twijfel je aan een merk laat hieronder een reactie achter.

Nu nog de koffiepads

Nu weet ik al bijna zeker dat in alle koffiepads ook plastic zit verwerkt aangezien ook deze pads geseald zijn en een plastic vezel in het ”filterpapier” zit. Maar gelukkig kunnen we de ouderwetse koffiefilter zakjes nog met een gerust hart op de composthoop of wormenbak gooien……Toch?

Is een koffiefilter ook geseald??

to be continued……….

Geplaatst op Geef een reactie

Buxus mot bestrijden

Foto: Evert Kavelaars

Foto: Evert Kavelaars

De buxus mot veroorzaakt veel overlast dit jaar. Het was zelfs op de radio. De buxus mot is een ware plaag. Door het warme weer kan de buxus mot 3 keer een cyclus maken in maart en april was de eerste in juni en juli was de 2e en nu september en oktober is de rups weer gevestigd in menig buxus haag.

De buxus mot ooit afkomstig uit China legt zijn eitjes tussen het buxus blad .Wanneer de eitjes uitkomen en er kleine rupsen zich ten goede doen aan de mooie groene blaadjes van de haag. Ontstaan er allemaal bruine dorre plekken in de haag. De rupsen beschadigen het blad zo erg dat het langzaam afsterft.

Wat te doen?

Preventief en actieve bestrijding:

Het belangrijkste is een gezonde tuin en planten. Wanneer de planten gezond zijn is er minder kans dat de mot grote schade zal aanrichten. Het herstellend vermogen is groter van planten die goed doorvoed zijn en een bodem hebben die goed voor ze zorgt. Wanneer de tuin gezond is zijn er meer vogels aanwezig. Wanneer er koolmezen en kwikstaarten in de tuin aanwezig zijn zullen ze een groot gedeelte van de rupsen opeten.

Wat goed help is het verstuiven van lavameel over de buxus haag. Door de bladvoeding wordt de plant sterker. De rups heeft meer moeite om het blad te eten en schijnt uit te hongeren. Ook wordt het bewegen van de worm lastiger gemaakt door het lavameel wat aan de rups gaat kleven. Dit helpt, naast de bodem en plant te verbeteren, ook om schade te beperken.

Wanneer de buxus mot of rups is gesignaleerd helpt het om feromonen vallen uit te zetten. Deze val lokt mannetjes motten in de val. De motten kunnen zich dan niet meer verspreiden.

Hoe te gebruiken:

Hang de val op dicht in de buurt van de buxus haag.  Voor preventief gebruik hangt u 1 val per 100 m2 a 200 m2.
Voor actieve bestrijding hangt men 1 val per 20 m2.

Geplaatst op 7 Reacties

Landleven

Zat ik zondag lekker in de tuin te genieten met het blad Landleven op schoot. Niets vermoedend met een kop thee in het zonnetje te bladeren kom ik ineens een wel heel erg leuk artikeltje tegen. ( zie foto )

 

Foto: Landleven 2018

 

Blij verrast zag ik dat er een stukje over Wormenkwekerij Wasse in Landleven staat.  Super tof.

Geplaatst op 31 Reacties

Heermoes verantwoordt bestrijden

Bijna elke dag krijg ik mailtjes met vragen over wormen en dergelijke. Met enige regelmaat worden er ook reacties op de website geplaatst. Dat is helemaal mooi natuurlijk. Op die manier komt er steeds meer informatie voor iedereen beschikbaar. De laatste tijd krijg ik veel vragen over Heermoes bestrijding. Hoog tijd om hier een artikel aan te wijden.

HEERMOES

De tijd is weer daar om in de lente je tuin weer langzaam tot leven zien te komen. Het nieuwe tuin seizoen en de zomer komen er weer aan. Maar niet iedereen is even blij met Heermoes in de tuin en ervaart dit als een heuse plaag.

Vandaar dat ik met enige regelmaat mailtjes of telefoon krijg met vragen over heermoes. Zo kreeg ik hierover ook een vraag van Diana

Goedemiddag,

Ik heb heel veel heermoes in mijn tuin en zag op internet dat lavameel een goed middel is tegen heermoes, alleen kan ik niet ontdekken hoe ik het moet toepassen en in welke hoeveelheid. Een gedeelte van mijn tuin, aan de waterkant is ongeveer 25 vierkante meter. Verder heb ik ook nog wat andere perken waar dit gewas snel in oprukt.
Kunt u mij informatie geven over het bovenstaande?
Vast bedankt voor de moeite.

Met vriendelijke groet, Diana

 

Waarom krijgt iemand Heermoes in de tuin?

Een van de redenen is dat de grond weinig mineralen meer bevat aan de oppervlakte. Heermoes is een plant die met zijn wortels in staat is om diep uit de bodem zijn voeding te halen.  Dit maakt het voor de plant mogelijk om op arme grond goed te gedijen. De plant zorgt er eigenlijk voor om mineralen weer aan de oppervlakte van de bodem te krijgen. Heermoes is dus eigenlijk een signaal plantje dat er te weinig mineralen aanwezig zijn in de bodem. Daarnaast wanneer de grond zuur is krijgt Heermoes helemaal de kans om zich te settelen.

Heermoes zorgt er voor dat de mineralen weer aan de oppervlakte komen door het proces van afsterven verteren en weer opgroeien. Door het wieden van het groene gedeelte en deze in bv de wormentoren stoppen doorbreek je dat proces en komen de mineralen niet terug in de tuin maar in de wormenmest van je wormentoren. Dus in theorie werkt het wieden van Heermoes averechts.

 

Wat te doen tegen Heermoes?

 

Naast bepaalde bestrijdingsmiddelen welke ik niet adviseer. Is er natuurlijk het wieden van de gehele plant met wortels en al. Vooral voor grote tuinen is dit geen optie. Afdekken met plastic van de tuin werkt maar dan mag je het wel 3 jaar volhouden en dat is eigenlijk geen gezicht.

O joepie Frank gaat nu vertellen dat met een beetje lavameel strooien het Heermoes probleem helemaal verdwijnt als sneeuw voor de zon.

Helaas ook het toedienen van lavameel om de bodem weer te revitaliseren is een proces van een aantal jaar dat de Heermoes verdwijnt. Maar inmiddels al van mensen vernomen dat een halvering in een jaar geen bijzonderheid is.

Het komt erop neer dat het verbeteren van de bodem door mineralen aan te vullen en het bodem leven weer op gang te helpen soelaas bied.

 

Welke dosering is nodig?

 

Het blijft altijd lastig om hier een hard antwoordt op te geven. De mensen die ik heb gesproken zijn wisselend in gebruikte hoeveelheid.

Voor Lavameel wordt minimaal 250 gram per m2 per jaar aanbevolen. 1 ding scheelt je kan niet snel teveel Lavameel geven. Lavameel heeft een langzame afgifte en forceert zich niet aan de plant, maar maak geen vulkaan van je tuin 😉

Lavameel zorgt ook dat de ph omhoog gaat en ook dit werkt positief tegen de Heermoes.

Wormenmest 1 liter tot 5 liter per 1 m2

Wormenmest zorgt ervoor de mineralen beter worden opgenomen door planten. Lavameel komt hierdoor beter tot zijn recht en je voegt direct een hoop bodemleven toe aan de grond.

 

Heeft u nog vragen of opmerkingen of wil jij je ervaring over dit onderwerp delen? Laat dan een reactie hieronder achter.

Geplaatst op 2 Reacties

Meelwormen

vogel eet meelwormen
Vogel snoept van meelwormen

Meelwormen  (Tenebrio molitor)

Meelwormen zijn larven van de meeltor zie afbeelding. De meelworm begint als eitje en wordt dan een meelworm.  Na het pop stadium  wordt het een meeltor. In de natuur leef de meelworm in oud zacht hout en eet naast meel ook insecten. Wanneer er te weinig voedsel aanbod is voor de larven dan komt het ook voor dat ze elkaar eten.

De meelworm wordt inmiddels op grote schaal gekweekt en is wereldwijd het voedsel voor reptielen, geleedpotigen, vissen  en vogels in gevangenschap. Dit is dankzij het hoge eiwit gehalte in de worm. Daarnaast worden de meelwormen natuurlijk veel gebruikt in de visserij.

 

De meeltor (Tenebrio molitor)

pop van de meelworm
pop van de meelworm

Meelwormen
Meelwormen

 

 

 

 

 

 

Voedsel voor mensen

Consumptie door mensen wint ook steeds meer terrein. Door de efficiënte manier van kweken is het mogelijk om een hoogwaardige eiwit bron te maken, welke veel efficiënter en minder belastend is voor het milieu, dan bijvoorbeeld de eiwit bron in vlees. Zo zou de meelworm best wel eens een belangrijke rol kunnen spelen in het toekomst van voedselvoorziening. Momenteel liggen zo hier en daar meelwormen in de winkel vaak overgoten met chocolade.  De nootachtige hint van popcorn smakende meelworm is eigenlijk best te eten en is prima te verwerken in creatieve gerechten maar het blijft wennen 🙂 In Europa is het nog niet zo gewoon om insecten te eten maar een groot deel van de wereldbevolking is het gewend om regelmatig een insect op het menu te hebben.

Meelwormen eten piepschuim

Amerikaanse en Chinese onderzoekers hebben ontdekt dat meelwormen piepschuim kunnen eten en verteren. De meelwormen welke de piepschuim aten waren net zo gezond als de wormen welke geen piepschuim aten. Dit komt door micro-organisme in het darmstelsel van de meelworm en die verteren het piepschuim. Piepschuim wordt zo omgezet in koolstof dioxide en de rest wordt een lekker dampende larve keutel welke weer gebruikt voor de tuin zou kunnen worden.

Bewaren van meelwormen

Het bewaren van verse meelwormen kan het beste op een koele plaats. Wanneer de wormen op een koele plaats worden bewaard, zullen de wormen in rust stand komen. Hierdoor wordt het het pop proces zo lang mogelijk uitgesteld.  Ook de Pop en de kevers zijn prima  voer voor bv kippen. Wanneer de meelwormen langer worden bewaard is het nodig om de  meelwormen te voeren een dun schijfje wortel of aardappel voorziet al in voldoende vocht en voedsel.

Meer informatie over het kweken van meelwormen wordt verder uitgelegd op de website van wikipedia

 

ga terug naar Informatie en Advies

meelworm kopen

Geplaatst op 40 Reacties

Wormencompost, vermicompost, wormenmest

wormencompost

Wat is Wormencompost, wormenmest, wormenhumus, vermicompost?

Dat is allemaal hetzelfde product namelijk Wormenpoep. Wormencompost is organisch materiaal dat volledig is verteerd door wormen. Hierdoor ontstaat een mooie fijne korrel die niet aan de handen blijft plakken. Goede verse wormenmest stinkt niet en ruikt naar bosgrond. De wormen bij ons in de kwekerij krijgen een mengsel van verschillende soorten veen, aangevuld met cellulose, wat eigenlijk een mooi woord is voor papier. Wanneer de wormen alles hebben opgegeten worden de wormen uit de verse wormenmest gezeefd. Daarna wordt de verse wormenmest in luchtdoorlatende zakken gedaan. Wanneer je deze zakken uit de zon bewaart, blijft de wormenmest het langste goed.

Wormencompost is leven toevoegen aan uw bodem

Naast  N.P.K., spoorelementen, enzymen, mineralen en een gunstige koolstof/stikstof verhouding, voeg je met wormencompost ook tal van nuttige micro-organismen toe aan uw bodem. Gezamenlijk helpt dit je bodem gezond te houden en je planten vitaal te krijgen. Niets is vervelender dan een heel seizoen in de groentetuin bezig te zijn geweest en maar een matige oogst te hebben.

Door herhaaldelijk toevoegen van kunstmest put de bodem uit en is steeds meer nodig voor hetzelfde resultaat. Het toevoegen van wormencompost brengt het bodemleven weer op gang en zorgt voor een duurzame groei en bloei grond-klimaat. Planten krijgen daardoor minder last van ziekte.

25 procent toename van uw opbrengst

Uit een literatuurstudie en statistische techniek van de universiteit Wageningen waren de resultaten heel duidelijk: “Als er regenwormen aanwezig zijn, neemt de gewasopbrengst met gemiddeld 25 procent toe en de bovengrondse biomassa met 23 procent. Ook hebben de wormen geen invloed op het stikstofgehalte van de planten. Dat is een indicatie voor de kwaliteit van een gewas. Al met al kunnen we dus concluderen dat regenwormen een bijzonder positief effect hebben op de gewasproductie.”
bron:www.wur.nl

 

Hoe wormenmest te gebruiken.

10-20 liter  wormencompost op 100 liter potgrond
1-5  liter            ,,          ,,        op 1m2  gazon (1 liter per stooibeurt of 5 liter voor grasreparatie)
1-10 liter            ,,          ,,       op 1m2 groentetuin
1-5 liter              ,,          ,,        per 1 m2  in combinatie met lavameel voor bestrijding Heermoes

Wormencompost als Stek- en Zaaigrond

Wormencompost is zeer geschikt als zaai- en stekgrond, door de schimmel Mycorrhiza. Deze hecht zich aan de wortel en gaat een symbiose aan met de plant. De schimmel haalt mineralen uit de bodem en geeft deze aan planten of bomen,  in ruil daarvoor krijgen ze suiker terug.

 

Schematische voorstelling van de symbiose van paddenstoel (een schimmel) en boom door middel van mycorrhiza

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wanneer je ook nog de mineralen in de grond optimaliseert met lavameel maak je optimaal gebruik van dit proces. Dit maakt wormencompost in combinatie met langzame voedings afgifte ideale stek- of zaaigrond.

 

Peperplantjes gezaaid in 100 % wormenmest

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Met zaaien en stekken in 100 procent vermicompost heb ik zelf veel ervaring mee. Op bovenstaande foto zijn mijn peperplantjes te zien. Omdat ik door mijn wormenkwekerij over veel wormenmest beschik, zaai ik eigenlijk altijd alles in 100 procent wormenmest. Tot nu toe heb ik altijd goede resultaten.

Wormenmest geeft geen verbranding. Dus je kan nooit teveel geven. Bij mij thuis staan de planten binnen en buiten bijna allemaal in de 100 procent wormenmest. Dit gaat altijd goed.

Maar eerlijk is eerlijk het toevoegen van goede potgrond zorgt samen voor een mooiere grondstructuur in de pot. Ik zou 10 to 20 % wormenmest toevoegen per pot.
dit kan je door elkaar mengen maar ook op de top laag leggen.
Dit jaar heb ik geëxperimenteerd met grond mengsels. De planten met een grond mengsel van potgrond en wormen mest deden het beter dan de planten die alleen in potgrond of alleen wormenmest stonden. En de planten met potgrond, lavameel en wormenmest deden het aller beste. Volgend jaar ga ik een nieuwe test doen en zal deze dan van het begin vast leggen en van foto’s voorzien.

”Ooit een avocado pit proberen te laten groeien?”

Op internet kom je veel moeilijke constructies tegen met sateprikkers in de pit en half in een glas water enz, enz. Deze heb ik zelf wel eens geprobeerd, maar met weinig succes. Toen ik begon met wormen kweken en nog van alles voerde aan mij wormen, dus ook avocadopitten, kreeg ik binnen een maand allemaal avocado boompjes. Ik heb de bomen nog steeds, alleen zijn ze helaas bij de laatste vorst aardig aangeslagen. Wil jij nou ook proberen een avocadopit te laten groeien? Doe dan een avocadopit in de wormenmest, zorg dat de pot warm en in de zon staat en laat de pot niet uitdrogen. Zo kan er weinig mis gaan.

Ik eet nogal veel guacamole. Ook dit jaar heb ik weer pitten in de wormencompost gedaan. De eerste 2 van het jaar beginnen op te komen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Normaal zaai of stekgrond heeft van zichzelf heel weinig voeding, waardoor je al snel je plantje moet verpotten. Wanneer je de planten zaait in wormencompost kan je de plantjes langer laten zitten zodat ze meer tijd hebben om een mooie wortelkluit te vormen.

Wormenthee, wormen percolaat, compostthee

Wormenmest is ook geschikt om: ‘wormenthee, wormensap, compostthee’ mee te maken. Dit middeltje kan gebruikt worden in het gietwater of gesproeid worden als bladvoeding.  Je kan het aftappen wanneer je een wormentoren hebt of je maakt het zelf. Er zijn veel verschillende recepten om compostthee te maken.

Doe een 1/2 liter wormenmest en 10 liter water in een emmer. Doen hier 50 gr melasse en 10 gram Eifelgold lavameel bij en laat dit met een luchtpompje een paar dagen staan.
Het water kan gefilterd in de plantenspuit en u heeft uw eigen bladvoeding! Dit is 1 van de vele recepten welke op internet te te vinden zijn.

 

 


Dit artikel wordt nog verder uitgebreid. Heb je ook een goede ervaring met wormencompost of heb je een vraag laat het weten en laat een reactie hier achter.

Mvg Frank Wasse


 

Geplaatst op 45 Reacties

Wormen kweken

Wormen kweken is een leuk en interessant proces, maar hoe kweek je eigenlijk met wormen.

Het ligt er helemaal aan wat je van plan bent. Je kunt wormen kweken voor het verwerken van g.f.t. afval, het maken van wormenmest of je kweekt de wormen voor de wormen.

Wanneer je wormen gebruikt voor het verwerken van g,f.t afval en het maken wormenmest is een Balkonton of een Wormentoren een handig product. Beide zijn gemakkelijk in gebruik en hebben elk hun unieke eigenschappen.

 

Balkonton:

balkonton

De Balkonton is makkelijk in gebruik en kost weinig tijd. Het mooie aan de Balkonton is dat je alleen maar g.f.t. toedient in het daarvoor bestemde gat en de wormen doen de rest. Omdat in de Balkonton direct planten worden geplaatst is het niet nodig om de wormenmest te oogsten. De planten maken rechtstreeks gebruik van de aanwezige mest. Een ander voordeel is dat wanneer je per ongeluk iets verkeerds voert kunnen de wormen uit het voedingsreservoir de Balkonton in kruipen en overleven zo de tijdelijke vervuiling.

 

 

 

 

 

Wormentoren/wormenbak:wormentoren

Een wormentoren of wormenbak is meer geschikt wanneer je graag wormenmest wilt oogsten. De wormenbak bestaat uit meerdere etages. Je begint in de onderste bak met een laag onderlaag mix. Dit is speciale grond voor de wormen waar wormen kwekers ook mee kweken. Zo hebben de wormen altijd een goede start. Daarna begin je met het vullen van de bak die erboven zit met g.f.t. afval. De wormen kruipen langzaam naar boven en verlaten de onderste bak wanneer het is omgezet naar wormenmest. Nu kan je makkelijk de onderste bak legen en leg je de lege bak weer bovenop. Zo krijg je een roterend systeem.

 

 

 

 

 

Maar wanneer je veel wormen wilt kweken, is dit niet altijd het snelste proces.

Als wormen kweken of veel wormenmest produceren je doel is volgt hier een uitleg:

Benodigdheden:

Moeder wormen

We gaan uit van het wormen kweken met 1 kilo moeder wormen.  Moeder wormen zijn geslachtsrijpe wormen. Als je wormen van 1,3 gram (grote) bestelt, koop je automatisch moederdieren. Wanneer je kleinere wormen koopt kan het een aantal maanden duren voordat ze cocons leggen.

Bakken

In dit voorbeeld gaan we uit van een bak van 40 cm breed tot 60 cm lang en 30 cm hoog. Maar wormen kunnen natuurlijk in elke bak wonen. Belangrijk is om te weten dat de wormen in de bovenste 15 cm van de grond leven. Deze wormen krijgen een bak van 40 cm breed tot 60 cm lang en  30 cm hoog.

Onderlaag mix

Voor een halfjaar kweken gebruik je ongeveer 170 liter onderlaag mix en begin je dus ook direct met je eigen wormenmest productie. In de bak doe je ongeveer 20 liter onderlaagmix/bedding. Hier kunnen de wormen een maand cocons in leggen. Een worm legt elke week ongeveer een cocon. Hier zit(ten) afhankelijk van het soort worm (Eisenia Hortensis) 1 of (Eisenia Fetidia) 4 jongen in.

Voeren

In deze maand voer je de wormen.  Dit kan met alleen g.f.t. afval maar ook met speciaal wormenvoer. Wormen zullen sneller groeien en meer cocons afzetten met het speciale Krachtvoer voor wormen.

Wormen zeven

Na de eerste maand moeten de wormen worden gezeefd. Doe de grond met de wormen in de zeef. Zeef net zo lang totdat het meeste grond door de zeef is gevallen. De wormen kunnen weer terug in een nieuwe bak met verse onderlaag mix en het proces begint weer van voor af aan.

 

Cocon’s van wormen

Maar dan

Na het zeefproces heb je grond over met daarin je nieuwe cocons. Deze grond doe je in een nieuwe bak. Wanneer de grond met de cocons in de bak zit doe je er een laagje verse onderlaag mix overheen van een paar centimeter. Strooi er na een week een beetje wormenvoer overheen en controleer na een tijdje of het voer wordt gegeten.
Na ongeveer een maand zijn er al aardig wat cocons uitgekomen nu kun je langzaam het voeren opbouwen. De jonge wormen eten de grond en het voer, dus zal je ook elke week een klein beetje onderlaag mix moeten toevoegen zodat de wormen in dezelfde bak kunnen doorgroeien.

Dit blijf je doen totdat de wormen groot genoeg zijn om te zeven. Dit kan best een aantal maanden duren.

Eerste oogst

Wormen Kweken

Na het zeven heb je de eerste oogst wormenmest en je eerste wormen. De wormenmest kan je gebruiken voor planten en de jonge wormen kan je nu voeren aan bijvoorbeeld Axolotls of gebruiken voor vissen.

Je kunt ze ook verder laten groeien voor als je dikke wormen wilt hebben voor het vissen op karpers. Pak dan weer een bak en vul deze weer met ongeveer 20 liter onderlaag mix. Stop hier jonge wormen in (ongeveer een kilo) en laat ze hier een maand in groeien. Na een maand zeef je deze bak en heb je weer 20 liter wormenmest geproduceerd. Je zult zien dat je wormen flink zijn gegroeid. Dit proces kan je herhalen totdat je vindt dat de wormen groot genoeg zijn.

Wormen kweken is niet heel moeilijk maar het kost helaas enige arbeid. Gelukkig kan je hier naast info heel wat benodigdheden vinden zoals: Grond voor de wormen, zeef (binnenkort te verwachten),  voer en de wormen.

 

 

wormenvoer
Klik hier voor krachtvoer voor wormen

viswormen of compostwormen
Klik hier voor viswormen en compostwormen

Onderlaag mix/Bedding
Klik hier voor kweekgrond voor de wormen. Onderlaag mix/Bedding

Klik hier voor Wormenzeef

Geplaatst op 23 Reacties

Wormen, Viswormen en compostwormen bewaren

Er wordt mij regelmatig gevraagd hoe wormen bewaard moeten worden.

Dus hoog tijd om op verschillende vragen wat meer informatie te geven.

Wanneer je viswormen of compostwormen besteld heeft via WormenkwekerijWasse.nl dan krijg je de wormen in een speciale zak geleverd. Je kunt ervoor kiezen de wormen in een andere bak of bv. wormentoren te doen maar, je kunt er ook voor kiezen de wormen in de meegeleverde zak te bewaren. Deze zak is door zijn geweven structuur luchtdoorlatend. De wormen in deze zak kan je afhankelijk van de hoeveelheid grond in de zak enige tijd bewaren.

Hoelang kun je wormen bewaren?

Hieronder staat beschreven hoe de wormen bewaard dienen te worden afhankelijk van de verpakkingskeuze die je gemaakt hebt.

5 liter verpakkingsgrond per kilo wormen. (alleen voor de viswormen: Eisenia Hortensis verkrijgbaar)

Wanneer je ervoor kiest om de wormen te laten verpakken met 5 liter verpakkingsgrond per 1 kilo wormen, dan is dit een prima keuze wanneer je de wormen binnen een maand gaat gebruiken of bewaard op een koele plek (<15 graden Celsius).

15 liter verpakkingsgrond per kilo wormen.

Wanneer je ervoor kiest om de wormen te laten verpakken met 15 liter verpakkingsgrond per 1 kilo wormen. Dan kan je de wormen ongeveer 2 maanden bewaren buiten de koelkast.

15 liter verpakkingsgrond per 5 kilo wormen. (alleen de voor viswormen: Eisenia Hortensis verkrijgbaar)

Dit is de goedkoopste keuze wanneer je veel wormen wilt voor weinig geld. Ideaal voor grootverbruikers of voor wie een ander doel heeft met de wormen, zoals bodemverbetering in de tuin. Belangrijk is dat de wormen binnen een paar dagen worden ingezet of kort worden bewaard in de koelkast.

Wanneer je de wormen langer wilt bewaren kan je hier nieuwe verse grond voor de wormen bestellen.
Je kan de wormen dus afhankelijk van de hoeveelheid grond langer of korter bewaren. Er zijn een aantal dingen waar je rekening mee moet houden.

  • De zak met wormen mag niet in de zon liggen. Beste bewaar temperatuur 8 – 15 graden Celsius.
  • Niet te veel voer geven
  • De zak met de lange kant op de grond bewaren.

Op welke temperatuur moet ik de wormen bewaren?

De wormen kunnen zonder problemen tegen een temperatuur van ongeveer 0 tot 20 graden Celsius. Bij 4 graden gaan de wormen in slaapstand en bij 20 graden worden de wormen overactief. Ondanks dat het lijkt alsof de wormen heel wat kunnen hebben, kunnen temperatuurschommelingen funest zijn.
Bijvoorbeeld: Een middag lekker in de zon vissen aan de waterkant met wormen die net uit de koelkast zijn gehaald en deze daarna weer in de koelkast doen is vaak geen goed idee. Door de grote temperatuurverschillen kunnen de wormen het zwaar te verduren krijgen. Probeer voor het vissen precies genoeg wormen mee te nemen of kies ervoor om wormen na het vissen buiten de koelkast te bewaren.

De kelder is een veelgebruikte plek om de wormen te bewaren. Wat mij betreft een prima plek. Door de constante temperatuur die rond de 15-17 graden ligt worden de wormen niet blootgesteld aan temperatuurschommelingen. Dit is een ideale temperatuur om wormen in te kweken. Rond deze temperatuur groeien de wormen gestaag en leggen ze cocons.

Wat kan ik de wormen te eten geven?

Wanneer je de wormen in een wormenbak of wormentoren hebt gehuisvest kan je de wormen veel verschillende dingen voeren, zoals:

  • verse groente
  • fruit
  • koffieprut
  • papier
  • gras, bladeren

Al eet een worm veel meer dan hierboven staat beschreven is het niet altijd handig om alles te voeren. Een reden hiervoor kan zijn dat de bak kan gaan stinken, dat het ongedierte aantrekt of dat de waarde van de grond naar beneden gaat. Maar zolang je alles in kleine porties geeft kan het niet snel mis gaan.

Wanneer je de wormen in de meegeleverde zak wil bewaren voor bijvoorbeeld het vissen en er zeker van wil zijn dat het niet gaat stinken of de wormen komen te overlijden, kan je beter niet alles voeren. Een veilige keuze is:

  • koffieprut inclusief filter
  • verse groente
  • wormenmeel (professioneel voer)

 

Al kunnen de wormen veel meer eten, ben je er met deze beperkte keuze aan eten vrij zeker van dat de wormen een prettig bestaan hebben en je de wormen gemakkelijk uit de zak kan halen.

Bewaar je de zak buiten de koelkast? Leg dan de zak plat neer, want de wormen leven in de toplaag van de grond en dit levert meer grondoppervlakte op. Wanneer je de wormen wilt bewaren in een bak, kies dan een bredere bak in plaats van een hoge.

Belangrijk

Vergeet natuurlijk niet om de zak goed af te sluiten, bijvoorbeeld met een ty-rip of strak gebonden met touw. Je zult niet de eerste zijn die erachter komt bij het openen van de koelkast dat er wormen zijn ontsnapt!! Wanneer je de wormen in een open bak bewaart, is het noodzakelijk om er een lampje boven te hangen. Het kan lang goed gaan zonder lamp maar, er komt een dag dat de wormen op drift gaan.

 

Heb je vragen over dit onderwerp dan kun je een reactie geven bij dit bericht of contact opnemen via het contactformulier.

Klik hier voor Informatie en Advies

viswormen of compostwormen
Klik hier om terug te gaan naar viswormen en compostwormen

Geplaatst op 34 Reacties

Viswormen of Compostwormen en Uitleg verpakkings keuze

viswormen of compostwormen

Ik hoor u vragen:

”welke worm is het meest geschikt voor mij, wat zijn Viswormen en wat zijn Compostwormen ?”

Om deze vraag te beantwoorden volgt hier een korte uitleg over de beide wormen:

Eisenia Hortensis – Viswormen

Eisenia Hortensis is de Latijnse naam van de worm die ook bekend staat onder : Viswormen, Dendrobena Veneta, Springers  en o.a Nightcrawlers. Met deze namen wordt meestal  dezelfde worm bedoelt. Dendrobena en viswormen zijn veel voorkomende namen in Nederland. Deze worm is bij uitstek geschikt om mee te vissen. En wordt daarom over de hele wereld gebruikt. Ook wint deze worm aan populariteit bij composteren.

De worm kenmerkt zich door zijn beweeglijkheid, vandaar de bijnaam ‘springer’. De vlezige, vitale vis worm welke onderwater lang beweeglijk blijft en is daarom de meest gebruikte worm tijdens wedstrijden.

Eisenia Fetidia – Compostwormen

Einenia Fetidia is de Latijnse naam van de worm welke ook bekend is onder de namen: Mestpier, Redwigglers,Compostwormen en o.a Tijgerwormen. Op internet komt het nog wel eens voor dat beide wormen door elkaar gehaald worden. Hoewel deze wormen ook wel wordt gebruik als viswormen is deze worm meer geschikt voor het omzetten van mest in een composthoop.  vooral in het buitenland wordt deze worm gebruikt om bv. koeienmest om te zetten.

De Eisenia Fetidia en de Eisenia Hortensis zijn samen de ideale combinatie als compostwormen voor uw Wormentoren of Balkonton. Door de verschillende wormen toe te voegen is u Wormentoren of Balkonton beter in balans. De verschillende wormen hebben elk hun unieke eigenschappen wat betreft temperatuur, voedsel en vochtigheidsgraad. Op deze manier kan de Wormentoren of Balkton zich beter aanpassen wanneer deze aan extremen wordt blootgesteld.

”Maar wacht ze kunnen meer”

Andere toepassingen

Naast ideaal aas en compostwormen zijn beide wormen ook zeer geschikt voor de volgende toepassingen:

          • Voer voor aquariumbewoners  (Axolotl’s, Kogelvissen, Meerval)
          • Vogelvoer (hoog eiwit gehalte)
          • Bodem verbetering*
          • Reptiel voer

*Door wormen aan uw grond toe te voegen verbetert u het waterafvoer van uw grond. De duizenden gangetjes die de wormen graven zorgen dat het water beter de grond in gaat. Deze gangetjes worden ook door wortels van het gewas gebruikt om makkelijker en dieper de grond in te gaan.

Keuze voor de vissers:

Voor vissers is het mogelijk de Eisenia Hortensis ( viswormen) op verschillende manieren te bestellen. Om aan uw wensen te voldoen kan u kiezen tussen 4 verschillende gewichtsklasse:

          • Klein,  het gewicht van deze wormen ligt tussen de 0,7 en 1 gram.
          • Middel, het gewicht van deze wormen ligt tussen de 1 en de 1,3 gram.
          • Groot (Knipwormen), het gewicht van deze wormen ligt tussen de 1,4 gram en zwaarder.
          • Mix, het gewicht van deze wormen ligt tussen de 0,7 en 2 gram. Deze mix is ook geschikt voor compostering en bodem verbetering

Keuze uit verpakking:

Welke verpakking voor u geschikt is hangt af van wat uw wensen zijn.

          • 5 liter verpakkingsgrond (onderlaag mix) totaal gewicht 5 kilo, wanneer u de wormen binnen een maand gaat gebruiken of bewaard in de koelkast is dit een prima keuze.
          • 25 liter verpakkingsgrond  (onderlaag mix) totaal gewicht 10 kilo (+ €1,00) wanneer u de wormen langer wilt bewaren of buiten de koelkast bewaard is dit de juiste keuze.
          • 5 kilo voordeel verpakking, 5 kilo wormen in 1 zak van 15 liter  (onderlaag mix) . Dit is de goedkoopste keuze wanneer u veel wormen wilt voor weinig, ideaal voor grootverbruikers  of voor wie een ander doel heeft met de wormen zoals bodem verbetering in u tuin. Belangrijk is dat de wormen binnen een paar dagen worden ingezet of worden bewaard in de koelkast.

Keuze voor de compostmeesters

Hier is de keuze een stuk simpeler. Uw heeft keuze uit:

          • 1/5 kilo Compostwormenmix de Eisenia Hortensis en de Eisenia Fetidia verpakt met 5 liter onderlaag mix
          • 1/2 kilo Compostwormenmix de Eisenia Hortensis en de Eisenia Fetidia verpakt met 5 liter onderlaag mix
          • 1     kilo Compostwormenmix de Eisenia Hortensis en de Eisenia Fetidia verpakt met 5 liter onderlaag mix

Een 1/2 kilo wormen is doorgaans genoeg voor een Wormentoren en 1/5 kilo wormen is genoeg voor de Balkonton, wanneer u graag snel en veel wilt omzetten in wormenmest of u wilt de wormen ook voor andere doeleinden gebruiken zoals het voeren van de vogels. Dan is 1 kilo een beter keuze.

Alle wormen worden verpakt in een kwaliteits mengsel van o.a turf en cellulose . Dit is dezelfde grond waarin de wormen gekweekt worden. Afhankelijk van de verpakking kan de worm hier enige tijd voeding uit halen. Wanneer u de wormen langer wilt bewaren of  ermee wilt gaan kweken. Is het mogelijk  om nieuwe verse  grond  (onderlaag mix) met voeding te bestellen. Hierdoor is het mogelijk de wormen lange tijd in topconditie te houden of om meer wormen te kweken. En heeft u als bijproduct uw eigen gemaakte wormenmest.
Hier kunt u de compostwormen  en viswormen of  onderlaag mix  in onze webshop bestellen
Mocht u vragen of opmerkingen hebben dan kan u altijd contact opnemen of laat een reactie achter op dit bericht.

Klik hier voor Informatie en Advies

Compoostwormen mix
Klik hier om terug te gaan naar viswormen en compostwormen